مرکز کرسی های نظریه پردازی، نقد و مناظره دانشگاه سیستان و بلوچستان؛
مقدمه
«مرکز کرسیهای نظریهپردازی، نقد و مناظره دانشگاه سیستان و بلوچستان» در راستای تحقق منویات رهبر شهید انقلاب اسلامی(رضوان الله تعالي عليه) در زمینه گسترش فرهنگ آزاداندیشی و گفتوگوی علمی، نقد روشمند و حمایت از تولید فکر و نظریه، و در چارچوب سیاستها، ضوابط و مأموریتهای «هیأت حمایت از کرسیهای نظریهپردازی، نقد و مناظره» مستقر در فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران، فعالیت مینماید.
این مرکز با هدف ایجاد بستری علمی، نظاممند، امن و پویا برای عرضه، ارزیابی، نقد و توسعه اندیشههای علمی، در دانشگاه سیستان و بلوچستان راهاندازی شده است و بهعنوان مرجع ساماندهی و پشتیبانی از کرسیهای علمی در دانشگاه ایفای نقش میکند.
دانشگاه سیستان و بلوچستان، بهعنوان قطب علمی جنوب شرق کشور و بزرگترین نهاد علمی و فرهنگی دارای مجوز رسمی برگزاری کرسیهای نظریهپردازی، نقد و مناظره در سطح استان، تلاش دارد از رهگذر این مرکز، زمینه ارتقای گفتمان علمی، تقویت زیستبوم اندیشهورزی، و توسعه فرهنگ نقد علمی و تضارب آراء را در محیط دانشگاهی و فراتر از آن فراهم سازد.
فلسفه و ضرورت شکلگیری مرکز
پویایی و بالندگی دانشگاه، در گرو وجود فضایی است که در آن اندیشهها امکان طرح، ارزیابی، نقد و تکامل بیابند. کرسیهای نظریهپردازی، نقد و مناظره، از مهمترین سازوکارهای تحقق این هدف در نظام آموزش عالی محسوب میشوند.
این کرسیها بستری هستند برای:
• طرح ایدهها و دیدگاههای نو؛
• عرضه و ارزیابی نظریات علمی؛
• تقویت گفتوگوی علمی و عقلانیت انتقادی؛
• ایجاد فضای آزاد، علمی و مسئولانه برای تضارب آراء؛
• و تربیت نسلی اندیشهورز، پرسشگر و برخوردار از قدرت تحلیل.
مرکز کرسیها بر این باور است که دانشگاه، صرفاً محل انتقال دانش نیست؛ بلکه کانون تولید فکر، نظریهپردازی و حل مسائل جامعه است. ازاینرو، تلاش میشود ظرفیت کرسیها علاوه بر ارتقای علمی دانشگاهیان، در جهت بررسی و حل مسائل استان سیستان و بلوچستان و کشور نیز بهکار گرفته شود.
اهداف و مأموریتها
مهمترین اهداف و مأموریتهای مرکز عبارتاند از:
• ترویج فرهنگ آزاداندیشی، گفتوگوی علمی و نقد عالمانه؛
• حمایت از نظریهپردازی، نوآوری و تولید فکر علمی؛
• تقویت روحیه پرسشگری، استدلالورزی و تفکر انتقادی؛
• ایجاد زمینه برای عرضه و ارزیابی دیدگاههای علمی در فضایی روشمند؛
• ارتقای تعاملات علمی میان اعضای هیأت علمی، پژوهشگران و دانشجویان؛
• شناسایی، حمایت و معرفی اندیشمندان و نظریهپردازان؛
• تقویت پیوند میان دانشگاه، حوزههای علمیه، دستگاههای اجرایی و نهادهای علمی و فرهنگی؛
• بهرهگیری از ظرفیتهای علمی دانشگاه در حل مسائل و چالشهای استان؛
• ارتقای مرجعیت علمی دانشگاه در عرصه تولید فکر و نظریه.
انواع کرسیهای علمی
مرکز کرسیهای نظریهپردازی، نقد و مناظره دانشگاه سیستان و بلوچستان، در چارچوب ضوابط مصوب، امکان برگزاری انواع کرسیهای علمی زیر را فراهم مینماید:
۱. کرسی ترویجی
کرسی ترویجی بستری برای ارائه، تبیین و عرضه دیدگاهها، ایدهها، یافتههای پژوهشی و دستاوردهای علمی در معرض نقد و ارزیابی عالمانه است.
این نوع کرسی، متداولترین قالب کرسیها محسوب میشود و هدف آن:
• ترویج ایدههای علمی،
• تقویت مهارت ارائه و دفاع علمی،
• و گسترش فضای گفتوگوی علمی در دانشگاه است.
۲. کرسی نقد
در کرسی نقد، یک نظریه، اثر علمی، کتاب، مقاله، رویکرد یا دیدگاه تخصصی، بهصورت روشمند و نظاممند توسط ناقدان و داوران مورد ارزیابی و تحلیل قرار میگیرد.
هدف از این کرسی:
• ارتقای کیفیت آثار علمی،
• آشکارشدن نقاط قوت و ضعف دیدگاهها،
• و تقویت فرهنگ نقد علمی و اخلاق نقد است.
۳. کرسی مناظره
کرسی مناظره، عرصهای علمی برای طرح و تقابل دیدگاههای متفاوت پیرامون یک مسئله تخصصی است.
در این نوع کرسی:
• طرفین مناظره دیدگاههای علمی خود را ارائه میکنند؛
• نقد متقابل صورت میگیرد؛
• و داوران و حاضران در چارچوب ضوابط علمی به ارزیابی مباحث میپردازند.
کرسی مناظره، یکی از مهمترین بسترهای تمرین گفتوگوی منطقی، اخلاق علمی و تحمل دیدگاههای متفاوت بهشمار میرود.
۴. کرسی نوآوری
کرسی نوآوری به ارائه ایدهها و دیدگاههای نو و خلاقانه اختصاص دارد؛ ایدههایی که واجد ابتکار و ظرفیت تحول در یک حوزه علمی هستند اما هنوز به سطح یک نظریه جامع نرسیدهاند.
این کرسیها میتوانند منشأ شکلگیری نظریات جدید و تحولآفرین در آینده باشند.
۵. کرسی نظریهپردازی
کرسی نظریهپردازی، عالیترین سطح کرسیهای علمی است.
در این نوع کرسی، صاحبنظر با ارائه مدعایی نو، منسجم و برخوردار از پشتوانه علمی، درصدد ارائه نظریهای جدید در یک حوزه دانشی برمیآید.
این کرسیها پس از طی مراحل تخصصی ارزیابی، داوری و تصویب، میتوانند به تأیید هیأت حمایت از کرسیهای نظریهپردازی، نقد و مناظره برسند و از حمایتهای علمی و ملی برخوردار شوند.
اصول حاکم بر کرسیها
مرکز کرسیها فعالیت خود را بر دو اصل بنیادین استوار میداند:
۱. علمی بودن
تمامی مراحل کرسیها ـ از ارائه ایده تا نقد و داوری ـ باید مبتنی بر:
• روششناسی علمی،
• استدلال منطقی،
• اخلاق پژوهش،
• و گفتوگوی عالمانه باشد.
مرکز بر این باور است که نقد، هنگامی سازنده و مؤثر خواهد بود که مبتنی بر استدلال، انصاف علمی و رویکردی نظاممند باشد.
۲. امنیت و آرامش فضای علمی
مرکز تلاش دارد فضایی فراهم آورد که در آن:
• اندیشهها بدون هراس مطرح شوند؛
• صاحبان ایده در معرض تخریب و برچسبزنی قرار نگیرند؛
• و نقدها در محیطی محترمانه، سالم و علمی صورت پذیرد.
این اصل، از مهمترین پیشنیازهای شکوفایی اندیشه و نوآوری علمی محسوب میشود.
فرآیند برگزاری کرسیها
فرآیند برگزاری کرسیها بهصورت کلی شامل مراحل زیر است:
• تکمیل و ارسال طرحنامه؛
• بررسی اولیه و ارزیابی تخصصی؛
• طرح در کمیته دستگاهی و تصویب؛
• تعیین ناقدان، داوران و مدیر جلسه؛
• اطلاعرسانی و برگزاری عمومی کرسی؛
• تهیه گزارش نهایی و ارسال مستندات؛
• صدور گواهیها و بهرهمندی از امتیازات مربوط.
حمایتها و مشوقها
بر اساس ضوابط وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، آییننامه ارتقاء اعضای هیأت علمی، و سیاستهای تشویقی دانشگاه، مشارکت در برگزاری کرسیها میتواند دارای امتیازات متعددی باشد؛ از جمله:
• امتیازات پژوهشی و فرهنگی در ارتقاء و ترفیع اعضای هیأت علمی؛
• تخصیص گرنت و اعتبار ویژه پژوهشی؛
• تشویقهای مالی و حقالزحمه علمی؛
• حمایت از چاپ و انتشار آثار علمی برگرفته از کرسیها؛
• حمایت از ترجمه و معرفی نظریات در سطح ملی و بینالمللی؛
• حمایت از دانشجویان تحصیلات تکمیلی، بهویژه دانشجویان دکتری؛
• بهرهگیری از ظرفیت کرسیها در فرآیند تبدیل وضعیت و ارتقاء؛
• تجلیل از صاحبان کرسیها و معرفی آنان به نهادهای علمی و جشنوارههای معتبر.
چشمانداز مرکز
مرکز کرسیهای نظریهپردازی، نقد و مناظره دانشگاه سیستان و بلوچستان در افق پیشرو، میکوشد با تبدیلشدن به یکی از قطبهای فعال تولید فکر و گفتوگوی علمی در جنوب شرق کشور، زمینه شکلگیری شبکهای پویا از اندیشمندان، پژوهشگران و نظریهپردازان را فراهم آورد و سهمی مؤثر در ارتقای مرجعیت علمی دانشگاه و حل مسائل جامعه ایفا نماید.
دعوت به مشارکت
این مرکز از تمامی اعضای هیأت علمی، پژوهشگران، دانشجویان تحصیلات تکمیلی، صاحبنظران، اندیشمندان و علاقهمندان دعوت میکند تا با حضور و مشارکت فعال در کرسیهای علمی، در مسیر توسعه اندیشهورزی، تقویت فرهنگ نقد علمی و اعتلای فضای علمی دانشگاه نقشآفرین باشند.
بیتردید، آینده علمی دانشگاهها در گرو شکلگیری فضایی است که در آن اندیشهها مجال طرح، نقد، رشد و تعالی بیابند و کرسیهای علمی، یکی از مهمترین بسترهای تحقق این آرمان متعالی بهشمار میروند.