هفتادمین کرسی ترویجی عرضه و نقد ایده علمی دانشگاه سیستان و بلوچستان با موضوع «ارتباط بین نسخههای باستانی و سده میانهای از تفسیر جبر محیطی و مقوله اروپامحوری در مکانیسم حرکت تاریخ» با حضور جمعی از اعضای هیئت علمی و صاحبنظران حوزه تاریخ و باستانشناسی برگزار شد.
به گزارش روابط عمومی دانشگاه سیستان و بلوچستان، این نشست با ارائه دکتر علیرضا سلیمانزاده، استادیار گروه تاریخ دانشگاه، و نقد دکتر جواد چوپانیان، استادیار گروه تاریخ، و دکتر مهدی مرتضوی، استاد گروه باستانشناسی دانشگاه، برگزار شد. مدیریت این کرسی را دکتر کوروش صالحی، دانشیار گروه تاریخ دانشگاه، بر عهده داشت.
موضوع محوری این کرسی، بررسی انتقادی پیوند میان نظریه جبر محیطی و شکلگیری و بازتولید گفتمان اروپامحوری در تبیین حرکت تاریخ بود. در این چارچوب، این پرسش مطرح شد که چگونه تبیین تفاوتهای فرهنگی، اجتماعی و تاریخی جوامع بر اساس شرایط جغرافیایی و اقلیمی، در برخی نظریههای تاریخی به شکلگیری نوعی نگاه سلسلهمراتبی به تمدنها و طرح ادعای برتری برخی جوامع بر دیگران انجامیده است.
در این ارائه، پیشینه باستانی اندیشه جبر محیطی در آثار متفکرانی همچون بقراط، ارسطو، هرودوت و توسیدید بررسی شد و تداوم و بازتاب آن در میراث فکری دوره اسلامی، از جمله آثار ابنخلدون و مسعودی، مورد توجه قرار گرفت. همچنین چگونگی بازخوانی و بهرهگیری از این دیدگاهها در دوران جدید برای تقویت گفتمان اروپامحوری و توجیه فکری استعمار از دیگر محورهای بحث بود.
از منظر فلسفه تاریخ، یکی از وجوه مهم این بحث، بررسی نقش جغرافیا و شرایط طبیعی در شکلگیری مسیرهای متفاوت تحول جوامع انسانی است. در این زمینه، در کنار رویکرد جبر محیطی که شرایط طبیعی را عاملی تعیینکننده در سرنوشت جوامع میداند، رویکرد امکانگرایی نیز با برجستهکردن عاملیت انسان، فرهنگ و کنشهای اجتماعی، تبیین متفاوتی از رابطه انسان و محیط ارائه میکند.
این کرسی با طرح ابعاد تاریخی و معرفتی موضوع، فرصتی برای بررسی چگونگی انتقال و تحول اندیشهها در بسترهای تمدنی مختلف و نسبت تبیینهای جغرافیایی تاریخ با گفتمانهای سیاسی و استعماری فراهم آورد. حضور ناقدانی از دو حوزه تخصصی تاریخ و باستانشناسی نیز به طرح دیدگاههای مکمل و تقویت رویکرد میانرشتهای در نقد و ارزیابی ایده ارائهشده کمک کرد.
برگزاری هفتادمین کرسی ترویجی دانشگاه سیستان و بلوچستان در راستای توسعه فضای نقد علمی، حمایت از عرضه ایدههای نو و تقویت گفتوگوهای تخصصی و میانرشتهای صورت گرفت؛ رویکردی که با فراهمکردن زمینه طرح و ارزیابی دیدگاههای علمی، به تعمیق مباحث نظری و گسترش مطالعات تاریخی و تمدنی کمک میکند.